سلام دوستان  عده ای زیادی در باره مطلب قبلی نظری داده بودند و اکثر آنها پیام اینو میدادند که من زود باورم مگه من گفتم کاری به پاسارگاد نداره من گفتم در تاریخ ۲/۱۲/۱۳۸۵ آقای فتاح چنین حرفی رو زده !!

همه ما میدانیم که ۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح بود که دولت هخامنش پایه گذاری شد و کوروش کبیر هم در راس این دولت پاسارگاد را به عنوان اولین پایتخت خود بنا کرد . پاسارگاد آن زمانها مثل امروز خشک و بی آب و علف نبود . دشتی پهناور و خرم بود که از رود پولبار سیراب میشد و این رود از تنگه بلاغه که امروز بسیاری از بحث هارا گرد خودش متمرکز کرده وارد این دشت عظیم میشد . متاسفانه این مجموعه عظیم از زمانهای دور تا وقتی که ما به خودمان بیاییم و بفهمیم که حفاظت از میراث باستانی از چند جنبه برای ما مفید است رها شده بود و حتی روستاهایی در اطراف این مجموعه ها هم بنا شده که آزادانه در این مجموعه کاخها و استحکامات بسر میبردند . خوشبختانه درست است که مردم در آن سالها فرهنگ میراث فرهنگی را نداشتند اما خبری هم از ابزار بسیار خطرناک و مخربی که امروز براحتی توسط هم عصران ما استفاده میشود هم نبود . این شد که آرامگاه کوروش و چند برج و بنای دیگر باقی ماندند . فرسایش آبی و بادی هم از مهمترین معضلاتی بود که به جان مجموعه افتاد و البته از این بابت چندان نگران نیستیم چون ابر و باد و مه و خورشید و فلک در تمام کره زمین یک جور برخورد میکنند .

آبگیری سد در چه مرحله ای است ؟

قرارداد ساخت سد سیوند ۱۳ سال پیش امضا شد . با توجه به این مجموعه در دشت پاسارگاد در استان فارس واقع شده است خیلی زود متوجه میشویم که به هر حال برای گذران وضعیت کشاورزی در این ناحیه به آب کشاورزی و حتی آب شرب نیازمندیم . شاید تعجب کنید که آن دشت پرآب و علف و خرم و سرسبز که باغهای ایرانی آن معروف است چطور به این سرزمین تبدیل شده که حالا سر ساخت یک سد در این منطقه این همه بحث و صحبت وجود دارد ؟ هر چند پاسخ این پرسش به این راحتیا داده نمیشود اما دکتر علی توکلی استاد دانشگاه تهران معتقد است که اولا به خاطر تغییر اقلیم در سالهای متمادی این ناحیه دیگر آب و هوای ۲۵۰۰ سال پیش را ندارد و یک دلیل دیگر آن هم صنعتی شدن زندگی بشر و تولید گاز دی اکسید کربن بیشتر و البته ایجاد حالت گلخانه ای در کره زمین و در نهایت گرمایش جهانی است به طور قطع میتوان گفت آب و هوای این ناحیه ۲۵۰۰ سال پیش بسیار مطبوع تر از امروز بوده است . با نگاهی به کل مجموعه های ساخته شده بوسیله هخامنشیان در دامنه کوههای زاگرس خیلی زود متوجه این موضوع میشویم که سطح تبخیر و تعرق در انها بسیار سرسام آور است روزگاری دمای هوای مطلوب تری داشته اند . حالا به این فکر کنید که ان روزگار در دامنه کوههای البرز از شدت سرما اصلا جایی برای زندگی کردن وجود نداشته است . سد سیوند برای مهار سیلابهای زمستانه طراحی شده است تا بتواند حدود ۲۵۰۰۰ هکتار سطح زیر کشت سالانه در شهرستان ارسنجان را تحت پوشش قرار دهد در حالیکه پیش بینی میشود پس از آبگیری فقط ۷۰۰۰ هکتار از مزارع دهستانهای خبریز و شوراب بر من شوند به اعتقاد متخصصان کشاورزی در استان فارس کم نداریم مناطقی را که به دلیل نبود آب مناسب کشاورزی مجبور به کوچ اجباری شدند و زمینهایی را که سالیان دراز تحت زراعت گندم  و جو بوده است ترک کردند . اما اشکال دیگری که متخصصان از احداث این سد میگریند این است که با توجه به عدم اسخگویی این سد به نیازهای پیش بینی شده احداث آن چندان به صرفه نخواهد بود . مسولان حاضر در جهاد کشاورزی استان فارس هم که ترجیح میدهند بدلیل مشخص نبودن طرف برنده در این ماجرا نامشان مخفی بماند معتقدند راهکارهای دیگری به جز احداث سد در این مطقه برای حفظ نزولات جوی در جهت مصرف کشاورزی وجود دارد و ان این که از طرحهای آبخوان و آبخیزداری استفاده شود نظیر طرحی که در منطقه گریبایگان در نزدیکی روستای زاهدان فارس انجام شده است . با این روش تنها مزارع و زمینها تقویت میشوند تا آب بیشتری را در خود نفوذ دهند و مانع ایجاد سیلاب و در رفتن آب شوند و غلی سازی آبهای زیر زمینی این هدف را تامین کنند اما قضیه به همینجا ختم نمی شود

آیا آبهای زیر زمین مشکل زا میشوند ؟

در حالی بسیاری از محققان روی مساله تبدیل سد به طرحهای آبخیز داری و نفوذ آب تاکید دارند بسیاری از فهنگ دوستان در میراث فرهنگی که بازهم نمیخواهند نامشان فاش شود . یکی از دلایل مخالفت با آبگیری سد را بالا آمدن سطح آب زیرزمینی دانسته اند . برای حل این مشکل بسراغ اکولوژیست رفتم دکتر عبدالله نیکو منش استاد دانشگاه میگوید در منطقه فارس و بخصوص در دشت پاسارگاد آنچنان استفاده از آبهای زیر زمینی و تاسیس موتورهای پمپ آب بالا بوده که طی ۵۰-۶۰ سال حتی ذخیره آبهای زیر زمینی به کمترین میزان خود رسیده و بنظر نمیرسد که تنها با احداث سد این آبهای زیرزمینیکه طی سالیان دراز تخلیه شدند انچنان بالا بیایند که اثرات مخربی روی موجودات سطح زمین داشته باشند . ماجرا وقتی جالبتر میشود که مخالفان احداث سد با طرححهای آبخیز داری و نفوذ بیشتر آب در سفره های زیر زمینی مخالفتی ندارند در حالی که این طرحها بیشتر از احداث یک سد میتواند سطح آبهای زیر زمینی را افزایش دهد در نهایت باید گفت در این منطقه یا باید سرسبزی و کشت و کار را بخواهیم یا حفظ میراث فرهنگی و مثل اینکه این دو مساله با هم جمع ناپذیرند .

مشکل اصلی بر سر منابع کاوش نشده است

وقتی برای بازدید از مجموعه پاسارگاد به دشت تنگه بلاغی رسیدم  ابهت این دشت ابتدا  مسحورم کرد و زیبایی ساخته هایی که پس از این همه سال با وجود تمام فرسایشها و تخریب ها همچنان سراپا بود تمام وجودم را گرفت . در صحبتی که با مسوولان کاوش در منطقه داشتم ، فهمیدم که درصد بسیار بالایی از منابع کاوشی هنوز به دست نیامده است و در مقایسه با یافته های باستان شناسی نایافته ها در صد بزرگی هستند . یکی از باستان شناسان حاضر در مجموعه گفت حتی ممکند است چیزی که یک روز در این منطقه مبیبنیم ، یک درصد از کل مجموعه باشد. طی کاوشهای منطقه پاسارگاد باستان شناسان خارجی و داخلی بسیاری به این منطقه مراجعه کرده اند، از جمله دکتر بارباراکایم که معتقد است با توجه به زمان کمی که برای بررسی داشته ، تنها توانسته است نقشه کلی این را ان هم بسیار محدود کشف کند و کشف کامل سایتها هنوز به زمان زیادی احتیاج دارد . به اعتقاد او و دیگر باستان شناسان جاده ای که از وسط این سایت عبور کرده قسمتهایی بسیار زیادی از مجموعه را منهدم کرده و کاوش ها را در این منطقه بینتیجه گذاشته است بنابراین نمیتوان فتوا داد که فقط آبگیری سد سیوند است که برای کل مجموعه خسارت بزرگی در پی خواهد داشت . هرگونه عملیات عمرانی در این محل این محوطه باستانی به ضرر تمام کاوش ها خواهد بود .

دالان هوایی چه میکند ؟

دالانهای هوایی و گلبادها بر اساس اصول اقلیم شناسی در هر منطقه کاملا مشخص شده است طوری که همیشه جهت گیری بادهاب قالب در هر منطقه ای بخصوص مناطق کشاورزی و باستانی بسیار مورد توجه بوده است . طبق اعتقاد محمد تقی عطایی عضو پژوهشکده باستان شناسی آرامگاه کوروش نزدیک ترین اثر از مجموعه پاسارگاد به دره بلاغی است که فاصله آرامگاه تا ابندای دریاچه سد حدود 5 کیلو کتر است بنابراین هر چند بطور مستقیم خطری از جانب دریاچه سد متوجه پاسارگاد نیست اما فقط تاثرات واسطه ای بر مجموعه خواهد داشت در بیشتر مواقع باد از سمت دره و کوهستان به سمت پاسارگاد جریان دارد . با وجود دریاچه این باد رطوبت دره و دریاچه را باه پاسارگاد منتقل خواهد کرد با افزایش میزان رطوبت سطح العرض و تحت العرض میزان رشد گلسنگها هم که یکی از عوامل فرسایش سازهای سنگی است افزایش می یابد .

و در نهایت این که ...

همچنان که نمیتوان وجود سد را برای آبیاری و آبادانی منکر شد وجود مناطق و یافته های باستان شناسی را برای حفظ سمت گردشگری نمیتوان نادیده گرفت اما بنظر میرسد یکی از اصلیترین مشکلات موجود در ساخت سد سیوند به زیر آب رفتن آثار باستانی در زیر دریاچه این سد باشد و باقی مشکلات را میتوانیم با کنکاشی در روش های جدید حفاظت از آثار باستانی که حتما یک روش تکنولوژیک جدید را ارائه خواهد داد حل کنیم . شاید این درست نباشد که بخواهیم با حرف به جنگ فناوری برویم هر قرنی که ما در آن زندگی میکنیم قرن گفتگوی فناوری هاست . فرسایش و سد و آب همیشه است و نمیتوان جلوی این عوامل را گرفت اما میتوان با سلاح فناوری آثار باستانی را بیمه کرد!   

منبع : روزنامه جام جم | ۹ اسفند ۸۵ | نویسنده : عاصفه ال وردی